Geschiedenis
In de middeleeuwen waren de duinen in Vlaanderen hoofdzakelijk jachtgebied in eigendom van de graven van Vlaanderen of de abdijen. Het is pas na de Franse revolutie (1789) dat, door de hernieuwde bezitstructuur, de "grafelijke duinen" geconfisceerd worden en het duingebied zijn eeuwenoude functie verliest als jachtgebied voor de adel. In de eerste helft van de 19de eeuw waren maar 2 grote eigenaars: de Diksmuidenaar Pieter Louis Antoine Bortier (1805 - 1879) erfde van zijn oom, in 1830, alle duinen ten oosten (650 ha) en Louis Ollevier was eigenaar van het westelijk gedeelte (176 ha). De scheidingslijn was een loodlijn vanaf het strand ten oosten van de "mont blanc" tot het gemeentehuis en dan de Veurnesstraat volgend. De huidige Houtsagerduinen waren dus van Ollevier en de Oosthoekduinen, het Calmeynbos, de Krakeelduinen en het Westhoeknatuurreservaat behoorden aan Bortier.

Pieter Bortier was een kunstminnend persoon van Diksmuide die een eerste neoclassicistische villa liet bouwen in 1842 aan het strand ten westen van de huidige esplanade Leopold I. . Hij was de wilde zeden van de eerste baders (vooral van Veurne) niet genegen, maar heeft veel gedaan voor de vissersgemeenschap van De Panne. Vandaar dat hij lang de toeristische ontwikkeling tegengehouden heeft. Hij was tegen het bouwen van "kasteeltjes" rond zijn eigendom en liet in 1866 ook niet toe dat vreemdelingen hun intrek namen in zijn herberg "Het Hooge" Anderzijds was Louis Ollevier veel commerciëler. In 1866 had hij reeds een project om een Zeelaan te bouwen loodrecht op het strand om zodoende zijn terreinen te kunnen valoriseren door het eerste toerisme. Dit project is niet doorgegaan omdat de kostprijs om de Kykhillduinen af te graven te hoog was. Deze plannen waren gesteund door liberaal volksvertegenwoordiger Bieswal-Bricourt, maar men heeft nooit de gevraagde subsidies gekregen. In die periode was de badplaats reeds goed bekend bij kunstenaars, schilders (Louis Artan; Louis Serruys; François Musin) en letterkundigen (Hendrik Conscience; Karel Van de Woestijne) die hier de mooie natuurpracht en de rust ontdekt hadden.

Een andere reden voor de traag op gang gekomen ontwikkeling was de moeizame verbinding met het binnenland nl. het station in Adinkerke (trein verbinding Gent - Duinkerke: 1870) en Veurne (tram naar Nieuwpoort). Het is pas in 1892, dat zoon Pedro Ollevier (1853 - 1929) het idee opvatte om de duinen te omzeilen en de Zeelaan aan te leggen achter de paraboolduinen. . Hiervoor deed hij beroep op een aannemer uit de streek van Rijsel nl. Arthur Bonzel. Beiden deden beroep op een gerenommeerd architect van die tijd nl Albert Dumont (1853-1920) om de eerste urbanisatie fase uit te werken. Dumont werd hiervoor bijgestaan door andere architecten zols georges Hobé en Jozef Viérin. Deze verkaveling heeft direct een enorm succes gekend. Op het einde 19 begin 20 eeuw ontstaat immers een nieuwe mentaliteit bourgeoisie. Men wil weg van steden. Het is een uitloper van de "romantiek periode" (terug naar de natuur, panorama's; individuele vrijheid). Het exotisme komt in de mode. Ook de ontwikkeling van de hygiëne en geneeskunde die gezonde lucht aanraden is een aanzet tot het aristocratisch toerisme. (cf ook de opkomst van de vele kuuroorden). Zo is het chique voor "Le beau monde" om in de zomerperiode voor 2 à 3 maanden naar de kust te komen. Ook de verbinding met Adinkerke werd verbeterd. In 1901 heeft Georges Hobé de paardetramlijn tussen het station van Adinkerke en de zee aangelegd. Hij was de beheerder van de "Société anonyme du Tramway de La Panne". (dus reeds sprake van De Panne 10 jaar voor zijn onafhankelijkheid). De paarden werden pas tijdens de oorlog 1914-1918 vervangen door tractoren met benzinemotoren door generaal baron Empain. Dit bleef tot 1920 toen 2 stoomlocomotiefjes aangekocht werden.
Het is dit verkavelingsplan van 1904 (foto 1) dat Monumenten en Landschappen als basis genomen heeft voor de afbakening van hun beschermingsbesluit van 1995. Zij hebben de grenzen een weinig uitgebreid. In plaats van als westelijke grens de perceelsgrens te volgen, hebben ze afgelijnd op de Witteberglaan en nog enkele oude villa's in de Doktersweg toegevoegd. Ook de Witte Berg ("mont blanc" in de volksmond) werd toegevoegd t.g.v. de waardevolle villa's aan de hoek Geitenweg-Zeelaan. Daarentegen zijn de woonblokken tussen de Duinkerkelaan en de Zeedijk weggelaten waar nu geen waardevolle gebouwen meer aanwezig zijn (gedeelte tussen Suzanneweg en Zeelaan).

In 1911 waren er reeds 3600 inwoners in De Panne (bad + dorp), 10.000 vakantiegangers , 60 hotels en 300 villa's. Dat jaar heeft het zich afgescheurd van Adinkerke met als eerste burgemeester Ernest D'Arippe. Het is vooral te danken aan de familie Dumont en zijn gevolg dat De Panne naambekendheid verworven heeft. Het was een grote familie (Albert Dumont had 11 zonen en 2 dochters) die veel culturele en sportieve activiteiten organiseerde o.a. in de eerste houten casino, de "Cercle Sportif" die in 1911 afbrandde en in 1922 herbouwd werd in steen. Zoon François Dumont schilderde prachtige promotieaffiches voor de badplaats (o.a. met zeilwagens) en organiseerde grote feesten (o.a. de gallo-romeinse feesten in 1923 )

Een andere animator was Paul Douai, directeur van de houten casino dat sinds 1905 het centrum was van het mondaine strandleven. Het heeft een kegelbaan en er zijn tennisvelden. Elke dag in de zomer zijn er filmvoorstellingen; toneelopvoeringen en danscursussen. Er zijn wedstrijden voor de mooiste zuigeling, voor het mooiste lied, voor de mooiste gemaskerde op het bal enz.). Dit alles wordt zeer goed beschreven in het schitterend boek "La Panne: chronique d'un temps perdue" geschreven door de kleinzoon Philippe van Albert Dumont, die kan uitgeleend worden uit de bibliotheek. Een "must" voor iedereen die de elitaire sfeer van weleer wilt herbeleven.

Een ander fascinerend verhaal zijn de zeilwagenkoersen, sport die omzeggens in 1898 uitgevonden werd door François en Benjamin Dumont. Bij windstil weer werd overgeschakeld op kanoën vlak voor het strand. Dat was een boeiend spektakel vanaf het strand.

Het waren mooie tijden voor de bourgeoisie!!

gggggg