Architectuur in De Panne

Het waardevol bouwkundig erfgoed van De Panne kan je indelen in 2 periodes, gedurende dewelke zeer intensief gebouwd werd.


1. COTTAGE villa's in de Belle Epoque periode: ganse Zeedijk + Dumontwijk (1900-1914) 

De Dumontwijk was de eerste toeristische urbanisatie van De Panne-Bad. In 1892 is men begonnen met de ontsluiting van het strand via het aanleggen van de Zeelaan en de Zeedijk. Het grote succes van deze nieuwe badplaats heeft ertoe geleid dat de ganse Zeedijk (900m) en de sector tussen Zeedijk en de gebogen Zeelaan tegen 1914 quasi volgebouwd werd. De toegepaste bouwstijl was geen klassieke bouwstijl maar een vakantiearchitectuur met zeer veel cottage invloed die is ontstaan in de 19 de eeuw in Engeland als reactie op de Victoriaanse tijd, een periode waarin alle artistieke creaties, zoals architectuur en schilderkunst, slaafs de conservatieve en klassieke regels van de koninklijke academies van beeldende kunst en architectuur volgden. De cottagestijl druiste daartegen in omdat ze gebaseerd was op de kleine landhuizen op hun beurt afgeleid van oude boerderijtjes. (vb in Sussex). De aanwezige natuur wordt een belangrijk onderdeel van de architectuur. De woning wordt bijgevolg aangepast aan het natuurlijke reliëf van de kavel. De cottage stijl is gemakkelijk te herkennen door de vele in- en uitsprongen in het volume. De voorportalen (open of halfopen), loggia's, terrassen, erkers, torens, balkons, enz. zorgen ervoor dat er een ingewikkeld en onregelmatig volume ontstaat. Bijna elke muur heeft een eigen karakter want uniformiteit en ééntonigheid zijn allesbehalve kenmerkend voor de cottagearchitectuur. De in- en uitsprongen hebben naast een esthetische waarde ook utilitaire waarde. Ze bevorderen namelijk de relatie tussen de woning en de omgeving. Door gebruik te maken van een insprong wordt de natuur als het ware naar binnen gehaald. Een uitsprong heeft het tegenovergestelde doel: de personen die zich in de woning bevinden, het gevoel geven dat ze midden in de tuin zijn.
Ook de aaneengesloten vilabouw op de zeedijk (urban cottage) bevat veel van die elementen soms wat overspoeld door een overmaat van eclectische elementen om op te vallen bij de "beau monde" wandelaars op de dijkpromenade.


2. ART DECO gebouwen in het Interbellum: Zeelaan+ Houtsaegerwijk (1918-1940)

Gedurende het interbellum is er op de Zeedijk en de Zeelaan een tweede explosie geweest van grote hotels met moderne gevels. In deze tijd werden de duinen tussen de Zeelaan en de Houtsaegerduinen verkaveld en werden daar meergezinswoningen gebouwd. Er werd geëxperimenteerd met meerdere stijlen. Later werd deze periode de art deco periode genoemd een nieuw soort eclecticisme , waarbij kenmerken van verschillende stijlen en stromingen gecombineerd werden, zoals het expressionisme, kubisme, modernisme en functionalisme. Hierdoor kan het voorkomen dat verschillende gebouwen geclassificeerd kunnen worden als Art Deco, en tegelijk geen enkel uiterlijk stijlkenmerk gemeen hebben. Het vraagt in bepaalde gevallen een geoefend oog om in de architectuur b.v. late geometrische art nouveau niet te classificeren als art deco, omdat beide een stijloverlapping kennen. Art deco is meer het tijdvenster tussen beide wereldoorlogen rond een verzameling van verschillende stijlen die in ieder geval met elkaar gemeen hebben dat zij alle een reactie waren op de organische ornamentiek van de Duits-Oostenrijkse Jugendstil en de Frans-Belgische art nouveau. . De naam art-deco werd pas in 1971 gegeven als verzamelnaam van al de bouwstijlen die zich na WO I opdrongen als modern en vooruitstrevend . Een nieuw tijdperk eiste nieuwe architectuur. Art Deco is een etiket dat we nu toepassen op een groep van gebouwen en voorwerpen die in hun dag gewoon "modern" waren. Toen, net als nu waren er vele ideeën over hoe 'modern' eruit moet zien. Vandaar grote variëteit aan stijlen. Net als de Art Nouveau rond de eeuwwisseling was de Art Deco een populaire stijlbeweging van 1920 tot 1939 die een 'moderne' benadering gaf in de decoratieve en toegepaste kunst, bij zowel de architectuur, het grafische -, industriële -, en interieurontwerp, als in de beeldende kunst en kledingmode. De beweging was in zekere zin een mengelmoes van vele verschillende traditionele stijl - en kunststromingen uit de eerste decennia van de 20ste eeuw die versobert en gemoderniseerd werden. De stijl werd gekenmerkt door strakke, geometrische en elegante lijnen dat het buitensporige versiering van de vorige stijlen vervangen. De invoering heeft zich voorgedaan gelijktijdig met enorme veranderingen in de technologie, door de invoering van nieuwe materialen en fabricagetechnieken, waarmee geëxperimenteerd werd.

De eerste bewustwording was in 1925 toen een aantal Franse kunstenaars in Parijs de wereldtentoonstelling organiseerden met het licht op de toegepaste kunst onder de naam: "Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes" De doelstelling was de leidende positie en ontwikkeling van de Franse decoratieve kunst te tonen aan de internationale wereld. Hieruit is pas in 1971 de naam Art Deco van afgeleid. Ze bezweren de eenvoud, de geometrie en de structurele consistentie. Men oriënteert zich tot eenvoudige lijnen en rechte vormen, ingegeven door de kubististishe schilderkunst en de architectuur met de orthogonale structuren in gewapend beton. In tegenstelling met de vormen van art nouveau die golvend waren, zeer gedetailleerde en als voorbeeld de natuur hadden, wordt in de art deco met zuivere en in wezen geometrische vormen gewerkt. De curve, die nog steeds zeer aanwezig was in de begindagen van deze beweging, heeft de neiging geleidelijk te verdwijnen ten voordele van de rechte hoek. Veel belang werd gehecht aan decoratieve versieringen waarbij volgende geometrische patronen werden ingelegd in de gevels: zigzag, "sunbursts" (zonmotieven met zonnestralen), chevrons, sierlijke bochten (in tegenstelling tot de gestileerde scrolly art nouveau curven), Egyptische motieven, bloem en vogelmotieven, symmetrisch, herhalende patronen, strenge verticale lijnen, gebruik van gewaagde kleuren - specifiek groen, geel, turkoois en robijn, ingelegd gebrandschilderd gekleurd glas, vrij gebruik van strak uitziende materialen - roestvrij staal, aluminium, marmer, glas

De stijl "Steamline Moderne" is een late tak van de stijl art deco. Deze architectuur stijl accentueert de gebogen vormen en inbuigingen, lange horizontale lijnen en soms elementen ontleent aan het mariene universum (zoals leuningen en patrijspoorten). Gedaan met niet utilitaire versieringen, hoeken werden vervangen door eenvoudige lijnen en aërodynamische curven. Effen gevelvlakken worden veel toegepast (in De Panne bekleedt met cimorné (=ciment orné) of "marbrite" (1)) evenals horizontale stroken met ramen. Haar hoogtepunt bereikt ze juist voor WOII. Vele van de gebouwen van Louis Legein, Oscar Vermeesch, Geo Vleurinck en Debakker(?) getuigen van die stijlkenmerken. Het is belangrijk dat deze unieke pareltjes in onze gemeente zoveel mogelijk behouden blijven, niet alleen als relict van een kustarchitectuur maar ook als herinnering aan het vakantietoerisme van deze periode.

JDC

 

•  Cimorné = Ciment orné: de gevel werd gecementeerd en toen het cement nog nat is spuit men er gebroken marbriet op. Marbriet (of opaakglas; marmerglas; marmorite; "marbrite" in Fr) is een opaal gekleurd ondoorschijnend glas die werd uitgevonden door de Belgische meester glasblazer Arthur Brancart en na de WOI in massa geproduceerd door glasfabriek Fauquez in 's Gravenbrakel in Waals-Brabant. De gebroken marbriet is de afval van de marbrietproductie en vertegenwoordigt bijna 30% van de eigenlijke productie. De vervaardiging van marbriet begint in 1922. De opkomst van het product is te danken aan de "Exposition des Arts Decoratifs" te Parijs in 1925, waar de glasblazerij Fauquez hun eigen stand hadden en fel opgemerkt werd en zelf een prijs gewonnen heeft. Op het hoogtepunt in 1932 had deze fabriek 800 werknemers. In 1964 werd de fabricage van de speciale glassoorten gestopt na overname door " Bouteilleries belges réunie", en later aan Verlipack voor productie flessen . Definitieve sluiting in 1981.
Marbiet en Cimorné waren een groot succes in de architectuur Art Deco in België rond de jaren 1920 en 1930.

 

 

[Klik op de foto's die u wenst te vergroten]
Visserslaan Zeelaan Koninginnelaan
Zeekruisdoornweg Barkenlaan Zeedijk
gggg